حاج ملا هادي السبزواري

28

شرح المنظومة

شيخ احمد احسابى وقاموس المحيط ، نهج البلاغة ودواوين شعري از مولوى ، عبد الرحمن جامى ، حافظ ، ابن فارض ، فريد الدين عطار ، فردوسى . ما كلمه به كلمه شرح منظومه را با منابع يادشده مطابقت داده‌ايم وحاصل اين تطبيق را تماما در پاورقىها آورده‌ايم . بطور كلى بايد گفت كه منظومه خلاصه اين آثار است . مؤلف خود ، در چندين جاى حواشي أسفار « 132 » به فقدان كتب مختلف اذعان داشته است . أصولا نبوغ وخلّاقيت مولف بر تحقيقاتش برترى دارد . جاى بسى شگفتى است كه وى باآنكه مدّت حدود بيست سال در دو شهر أصفهان ومشهد زيسته ولى ظاهرا از كتابخانه‌هاى مهم آندو استفاده‌اى ننموده است ! آثار ديگر حكيم ، مانند أسماء الحسنى وغير آن‌كه پس از شرح منظومه نگارش يافته ، از حيث منابع وتحقيق به مراتب غنىتر است . در اين تأليفات از آثار عرفا وحكماى بسيارى همانند قاضى سعيد قمى « 133 » ، أبو سعيد أبى الخير « 134 » ، خواجة عبد اللّه انصارى « 135 » وشيخ بهائى « 136 » وتفاسيرى مانند : مجمع البيان « 137 » ، كشاف « 138 » ، فخر رازي « 139 » ، بيضاوى « 140 » ، صافي « 141 » ومنابع فراوان روائي نام مىبرد كه در شرح منظومه اثر ونامى از آنها ديده نمىشود . در شرح منظومه وآثار ديگر سبزوارى ، هيچگونه اشاره‌اى به آراء حكماى جديد اروپا نشده است ، در حاليكه برخى معاصران وى مانند حكيم آقا على مدرس زنوزى ، در آثار خود مانند كتاب « بدايع الحكم » « 142 » به طرح ونقد آراء فلاسفه غرب همچون دكارت وكانت ولايپنتيس وغيره پرداخته است . ضعف تحقيقاتى مؤلف با در اختيار داشتن كتابي همچون « شوارق الالهام » لاهيجى تا حدود زيادى جبران شده است . همانطوركه قبلا اشاره نموديم وى اين كتاب را نزد ملا إسماعيل درب